جلسهی دهم کلاس شرح زیارت جامعه کبیره
اعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بسمالله الرحمن الرحیم
۱۳۹۸/۱۰/۲۲
کلاس شرح جامعه کبیره
نسبت بین چهارده روایتی که علامه مجلسی در کتاب بحارالانوار خودشان آوردند عموم و خصوص من وجه است یعنی در عین اشتراک در پارهای از فقرات اختلاف دارند. علامه مجلسی در کتاب بحار جلد ۹۹ به عدد معصومین چهارده زیارت جامعه رو آورد ایشان فرمودند من چهارده زیارت جامعه آوردند ولی برترین و موثقترین آنها دومی هست و پس از آن به ترتیب زیارت اول یعنی زیارت جامعه صغیره و بعد زیارت چهارم، بعد زیارت پنجم، بعد زیارت ششم، بعد زیارت هفتم، بعد زیارت دهم که همان زیارت رجبیه هست و بعد زیارت سوم و اینکه بقیه زیارات نیاورد چراکه امکان داشت خود ابن طاووس یعنی سید تالیف کرده باشه و بعنوان زیارت مطرح کرده باشد. محور بحث را بر جامعه کبیره و صغیره قرار میدهیم از حیث سند اولاً.
زیارت جامعه صغیره
صحت مضامین و محتوای این زیارت جای بحث و گفتگو ندارد چرا که درونمایه این زیارت کاملاً با مضامین قرآن و سنت صحیحه هماهنگی دارد و همچنین در "زیارت جامعه کبیره" که به اینصورت میباشد؛ بطوری که صحت این مضامین، ما را از بررسی سندی بینیاز میکند؛ چون اینچنین مطلبی را جز معصوم نمیتواند بگوید.
از حیث سند
منابع دست اول زیارت جامعه صغیره: کتاب کافی مرحوم کلینی و کتاب الفقیه (یعنی کتاب من لا یحضره الفقیه) شیخ صدوق و کتاب التهذیب شیخ طوسی میباشد. روایت اینطور میباشد که از دو طریق به امام علی بن موسی الرضا علیهالسلام میرسد.
در سند زیارت جامعه صغیره: امام رضا ع بعد علی بن حسان (علی بن حسان واسطی) که از اینجا دو شاخه میشود؛ یک شاخه: طریق صدوق و شاخهی دیگر: طریق کلینی هست. طریق صدوق به اینصورت است: محمد بن صفار، بعد محمد بن حسن بن احمد بن ولید و بعد محمد بن علی بن بابویه قمی (معروف به صدوق). و شاخه دوم طریقه کلینی: از علیبنموسیالرضا ع، بعد علی بن حسان (علی بن حسان واسطی منظور هست)، بعد هارون بن مسلم، بعد ابوجعفر محمد بن احمد بن یحیی بن عمران اشعری که اینجا هم دو شاخه میشود محمد بن حسین بن مت جوهری و بعد جعفر بن محمد بن قولویه (صاحب کتاب کامل الزیارات) و شاخه دوم که از ابوجعفر محمد بن احمد بن یحیی بن عمران اشعری شعبه میگیرد، بعدش ابوجعفر محمد بن یحیی عطار و بعد محمد بن یعقوب کلینی.
بررسی سند
علی بن حسان مشترک بین دو نفر هست (معجم الرجال آقای خویی ج:۱۱) یکی ابن حسان هاشمی هست که اینطور بیان فرمودند: او فاسد الاعتقاد و ضعیف و کذاب و در زمره غلات است و دیگری علی بن حسان واسطی که ثقه و شایسته اعتماد هست. در این سند، علی بن حسان هم در طریق کلینی و هم در طریق صدوق به صورت مجهول ذکر شده (یعنی گفته نشده که طرف، ابن حسان واسطی است یا ابن حسان هاشمی؟!) بل مجهول (عن علي بن حسان) بیان شده است. همانطور كه در ابتدا اشاره کردیم منظور علی بن حسان واسطی هست. لعل که علامه آنرا مجهول ذکر کرد بدان جهت که مشترک بین دو نفر است.
طریق صدوق
علی بن حسان مشترک بین دو نفر است لذا اگرچه در سند بقیه مشترک بین علی بن حسان واسطی و علی بن حسن هاشمی هست ما باید بیاییم بررسی کنیم که اگر حتی همین یک نفر هم ضعیف باشد طبق قاعده اینکه افراد مشکل نداشته باشند حتی یک نفر که علی بن حسان باشد و در این سند مجهول باشد اگر باشد چراکه نتیجه تابع اخص مقدمات هست این سند مخدوش می شود لذا باید بررسی شود نه از نظر بر آن شد که منظور از علی بن حسن در این سند علی بن حسان واسطی است چراکه در مشیخه کتاب الفقیه فرمودند که علی بن حسان واسطی است بدان جهت که مرحوم خویی میفرماید: ابن غضائرى میگوید علی بن حسان هاشمی فقط از عموی خود عبدالرحمن بن کثیر روایت میکند؛ حال آنکه علی بن حسان در سند از امام رضا ع و به محمد بن حسن صفار نقل میکند. از طرف دیگر سند دیگری هم که در طریق کلینی هست، موید صحت سند روایت و افراد درش میباشد.
محمد بن حسن صفار، فردی عظیم القدر و ثقه است و طریقی که صدوق به او میرسد نیز صحیح است.
محمد بن حسن بن احمد بن ولید در غایت وثاقت هست چون رجال شناسان اینطور فرمودند ثقةٌ، عينٌ (سرشناس)، مسکونٌ علیه (یعنی آدم آرامش خاطر دارد وقتی او حرفی بزند)، عارفٌ بالرجال، موثوق به ... .
و ... .
طریق کلینی
طريق کلینی مشکلی ندارد بلکه تمام سند صحیح است.
هارون بن مسلم از بزرگان شیعه هست.
ابوجعفر محمد بن احمد بن یحیی بن عمران اشعری بنابر گفته شیخ طوسی جلیل القدر و پر روایت هست. و همچنین در رجال نجاشی آمده است که آقای ابن عمران اشعری ثقه است. لکن از ضعفاء روایت میکند و اینکه به مراسیل اعتماد میکند. و شاید ما اینطور بگوییم وثاقت این شخص جابر ضعف آن روایات و روات آن روایات هست چراکه شاید دلایلی به دست ایشان رسیده است و به دست ما نرسیده و اینکه خود شخص هم دارای وثاقت است و اینطور نیست که بیدلیل عملی را انجام دهد.
در مورد محمد بن حسین بن مت جوهری، در طریق کلینی امکان دارد به نقطه ابهامی برسیم. چون درباره محمد بن حسین بن مت جوهری که از مشایخ ابن قولویه میباشد ما خبری مبنی بر مدح و یا ذم او به دستمان نرسیده است بل فقط و فقط نام ذکر شده است و چون ابن قولویه از ثقات و از بزرگان شیعه هست و دارد از حسین محمد بن حسین مت جوهری نقل میکند، همین نقل او دال بر نقل کردن از بن مت جوهری میباشد.
استاد داداشزاده (زید عزه)
سید امیرحسین موسوی داودی با کمی تصرف